احاديث , سخنان تصادفي امام رضا (ع)

سيدن بن طاووس روايت کرده از ياسر خادم مأمون که گفت ماني که امام رضا عليه السلام به قصر حميد بن قحطبه وارد شد لباسهاي خود را از تن خارج کرد و برإي شستن آنها را به حميد داد او نيز آنها را براي شستن به همسر خود داد. طولي نکشيد که همسر او آمد و با اوکاغذي بودکه به حميد داد وگفت اين را در يقه لباس ابوالحسن عليه السلام يافتم. حميد به آن حضرت عرض کرد: فداي تو شوم بدرستي که همسر من اين کاغذ را در يقه پيراهن تو پيدا کرده است. آن چيست؟

مرحوم شيخ صدوق به نقل از يکي از معاصران حضرت رضا(ع)مي‏ نويسد: چون سفره انداخته مي‏ شد، غلامانش حتي دربان و نگهبان نيز با او سر يک سفره مي‏ نشستند.
مرحوم ابن شهر آشوب (متوفا به سال 588) نيز مي‏ نويسد:
روزي امام وارد حمام شد، مردي (که حضرت را نمي‏ شناخت) از وي درخواست کرد تا او را کيسه کشد، امام نيز پذيرفت و مشغول شد. حاضران به آن مرد، حضرت را معرفي‏ کردند و او با کمال شرمندگي و سرافکندگي از حضرت پوزش خواست اما حضرت رضا(ع)او را آرام نمود و به کار خود همچنان ادامه داد.
مرحوم کليني طبق حديثي فرموده:
شبي امام مهمان داشت، در ميان صحبت، چراغ دچار نقص گشت، مهمان خواست ‏آن را اصلاح نمايد ولي حضرت اجازه نداد و خود به اصلاح آن پرداخت.
مرحوم علامه مجلسي (متوفا به سال 1111) چنين نقل کرده است:
مردي از اهالي بلخ گويد:
در سفر خراسان با حضرت همراه بودم، به دستور وي سفره ‏انداخته شد و خدمتکاران و غلامان، چه سياهان و چه غير ايشان، همگي را بر سر يک ‏سفره نشاند، به امام عرض کردم:
فدايت‏ شوم خوب بود براي اينها سفره جداگانه‏اي‏ مي‏انداختيد. حضرت فرمود:
ساکت‏ باش.
پروردگار همه يکي است، پدر و مادر همه يکي است و پاداش و جزا (فقط) به عمل ‏بستگي دارد (نه بر حسب و نسب و جاه و مقام).
منبع: كتاب هشت درس و پيام از هشتمين امام

عن حمزة بن حمران قال: «قال أبوعبدالله عليه‏السلام: «يقتل حفدتي بأرض خراسان في مدينة يقال لها طوس من زاره اليها عارفا بحقه أخذته بيدي يوم القيامة فأدخلته الجنة و ان کان من أهل الکبائر». قال: «قلت: «جعلت فداک و ما عرفان حقه؟» قال: «يعلم أنه امام مفترض الطاعة غريب شهيد. من زاره عارفا بحقه أعطاه الله عزوجل أجر سبعين شهيدا ممن استشهد بين يدي رسول الله صلي الله عليه و آله علي حقيقة» (1)
راوي مي‏گويد: «امام صادق عليه‏السلام فرمود: «نواده‏ام در سرزمين خراسان در شهري که به آن طوس گفته مي‏شود، کشته خواهد شد. هرکس به سوي آن سرزمين به زيارت او برود در حالي که حقش را مي‏شناسد، روز قيامت او را با دست خود مي‏گيرم و وارد بهشت مي‏کنم، هر چند اهل گناهان بزرگ باشد». عرض کردم: «فدايت شوم! شناخت حق او چيست؟» فرمود: «بداند همانا او امامي است که اطاعتش واجب، و غريب و شهيد است.
هر کس او را در حالي که حقش را مي‏شناسد زيارت کند، خداي با عزت و با شوکت به او اجر هفتاد شهيد مي‏بخشد که به راستي پيش روي رسول خدا صلي الله عليه و آله شهيد شده‏اند».
پي نوشتها:
1- من لايحضره الفقيه، ج2، ح3190، ص 584
منبع: كتاب انيس النفوس

عصر امام رضا (ع) از نظر فکري و اعتقادي، اوضاعي آشفته داشت؛ مکاتب فقهي، اخلاقي و کلامي متعددي بروز يافته بودند و هر کدام براي خود، ساز و نوايي داشتند. علاوه بر اين، فرق و مذاهبي نيز بودند که زمينه را براي آشفتگي فکري و حتي فساد عقيدتي فراهم مي‏کردند که برخي از آنها عبارتند از:

از متون اسلامي مي‏توان نتيجه گرفت که آن حضرت عالم بما سوي الله، واسطه‏ي فيض اين عالم، معدن کلمات پروردگار، صندوق انوار الهي و خزينه‏ي علم خداوند متعال است. احتجاجات و مباحثات حضرت رضا (ع) با فرقه‏هاي مختلف در مجلس مأمون، مقام علمي آن حضرت را آشکار مي‏کند. چنانکه بارهاي مأمون مي‏گفت: ما اعلم احدا أفضل من هذا الرجل علي وجه الأرض.
هيچ کس را در روي زمين داناتر از حضرت رضا نمي‏دانم.
فريد وجدي در دايرة المعارف خود، در ذيل کلمه‏ي رضا مي‏گويد:«مأمون سي و سه هزار نفر از بزرگان طوايف و فرق مختلفه را جمع کرد و از آنان خواست که لايقترين افراد را از ميان خود انتخاب کنند تا ولايتعهدي را به او واگذار نمايد. همه‏ي آن سي و سه هزار نفر، در علي بن موسي الرضا اتفاق نمودند.»
در اين باب از حضرت رضا (ع) مطلبي نقل است که مقام عبوديت آن بزرگوار را بر ما روشن مي‏کند. آن حضرت به دعبل خزاعي شاعر معروف عبايي داد و فرمود:«قدر آن را بدان که در اين عبا هزار شب و هر شبي، هزار رکعت نماز خوانده شده است.»
آنان که حضرت رضا (ع) را از مدينه به طوس آوردند، همه از کثرت عبادت و تضرع و انابه و زاري و تهجد و مواظبت کامل آن حضرت در عبادت سخن گفته‏اند.
منبع: كتاب زندگي امام رضا (ع)

قضيه‏اي را که کليني رحمة الله در اين باره نقل کرده است، ذکر مي‏کنيم. راوي مي‏گويد:«با جمعي بسيار خدمت حضرت رضا بوديم که ابن سبيلي آمد و چنين گفت: يابن رسول الله! من دوست شما و پدران شما هستم. نفقه‏ي خود را در راه حج گم کرده‏ام. نفقه‏ي راه به من عنايت کنيد، چون به خراسان رسيدم براي شما صدقه مي‏دهم؛ زيرا آنجا مکنت دارم. حضرت رضا (ع) داخل اتاق شده پس از چندي از بالاي در، دويست دينار به او داد و خواهش کرد برود و فرمود: لازم نيست صدقه بدهي. چون حضرت آمد، از ايشان پرسيدند: پول را از بالاي در داديد و خواهش نموديد که برود تا او را نبينيد. فرمود: مي‏خواستم ذلت سؤال را در صورت او نبينم. آيا نشنيده‏ايد که رسول اکرم فرموده است: صدقه‏ي پنهاني، معادل هفتاد حج است، و گناه آشکار موجب خذلان، و گناه پنهاني را خداوند مي‏آمرزد. » (1) آنچه نوشته شد، نمونه‏اي از فضايل حضرت رضا (ع) بود. ذکر اين گونه فضايل براي حضرت رضا (ع) مقام و شأني نيست. بنابراين بهتر است که مقداري از وقايع مسافرت جبري آن بزرگوار از مدينه به طوس را ذکر کنيم:
ممالک اسلامي، بعداز مرگ هارون الرشيد در طغيان بودند و شورشهاي فراواني پديد آمد. هنگامي که مأمون برادرش را نابود کرد و توانست زمام امت اسلامي را به دست بگيرد، صلاح را در آن ديد که سران ممالک اسلامي را جمع کند؛ تا بدين وسيله بتواند فتنه‏ها را خاموش نمايد.
پس سي و سه هزار نفر از بزرگان بلاد را به نام مستشار در مرکز جمع نمود، و ولايتعهدي را به طور جبر و تهديد به حضرت رضا واگذار کرد، و بدين وسيله توانست به ممالک اسلامي آرامش بخشد.

ريان بن الصلت نقل مي‏کند وقتي که مي‏خواستم به عراق بروم و مي‏خواستم با حضرت وداع کنم با خود گفتم، وقتي که براي خداحافظي خدمت آن حضرت رفتم از حضرت مي‏خواهم که يکي از پيراهن‏هاي تنش را به من بدهد، تا مرا در آن دفن کنند و چند درهم نيز بدهد تا براي دخترانم انگشتر بسازم.
وقتي که براي خداحافظي رفتم، گريه و اندوه فراق از حضرت آن قدر بر من غلبه کرد که فراموش کردم چيزي بخواهم و از خدمت حضرت بيرون رفتم. تا بيرون آمدم مرا صدا زد: اي ريان! برگرد. حضرت فرمود، آيا دوست نداري که چند درهم به تو بدهم تا انگشتر براي دخترانت بسازي؟ و آيا دوست نداري که پيراهني از جامه‏هاي خودم را به تو بدهم تا وقتي که عمرت به سر آمد تو را در آن دفن کنند؟
گفتم: اي سيدي! در فکرم بود که از شما بخواهم، اما اندوه فراق تو از يادم برد.
حضرت وساده را بلند کرد و يک پيراهن به من داد و از زير سجاده‏اش چند درهمي بيرون آورد و به من داد، آنها را شمردم سي درهم بود.
منبع: كتاب امام رضا (ع)

ترجمه آثار علمي بيگانگان از زمان امويان شروع شد و در عصر عباسيان بويژه در زمان هارون و مأمون به اوج خود رسيد. (همانگونه که در اين زمان وسعت کشور اسلامي به بالاترين حد خود در طول تاريخ رسيد) مأمون نامه اي به پادشاه روم نوشت و مجموعه‌اي از علوم قديم و آثار ارسطو را درخواست کرد و جمعي از دانشمندان مانند «حجاج بن مطر» و «ابن بطريق» و «سلما» سرپرست «بيت الحکمة» کتابخانه بزرگ بغداد را مأمور ترجمه آنها نمود.
«خالد بن يزيد»، طب وشيمي را (مي‌خواست از راه شيمي طلاي مصنوعي به دست آورد) «حنين بن اسحاق» بعضي از کتب سقراط و جالينوس را، ابن مقفع، کليله و دمنه و همين طور کتاب اقليدس را، به عربي برگرداندند. خود مأمون نيز ترجمه مي‌کرد. يعقوب ابن اسحاق کندي که در طب، فلسفه، حساب، منطق، هندسه و نجوم خبره بود و درتأليفات خود از روش ارسطو پيروي مي‌کرد، بسياري از کتاب‌هاي فلسفه را به عربي برگرداند و مشکلات آن را توضيح داد.
کساني را به قسطنطنيه فرستاد تا کتاب‌هاي کمياب فلسفه، هندسه، موسيقي و طب را بياورند. محمد بن موسي خوارزمي - رياضي دان بزرگ - جبر را از حساب جدا کرد. «دارالحکمه» کتابخانه بزرگي بود که به احتمال قوي هارون آن را بنيانگذاري و مأمون تقويت کرد و همچنان باقي بود تا بغداد به دست مغولان افتاد. آنان که از تمدن و فرهنگ بويي نبرده بودند آن را به آتش کشيدند.
منبع: كتاب امام رضا (ع) و خدمات فرهنگي